नयाँ दिल्ली, (रोयटर्स) — भारतको खाद्य सुरक्षा नियामकले मदिरा क्षेत्रको ठूलो कम्पनी डियाजियो (डीजीई.एल) लाई उसको धेरै बिक्री हुने एक ह्विस्कीलाई ‘अमेरिकन ओक कास्कमा म्याच्युर्ड’ अर्थात् अमेरिकी ओकका काठका ब्यारेलमा परिपक्व गरिएको भनेर दाबी गर्नु भ्रामक भएको चेतावनी दिएको छ। रोयटर्सले हेरेको र यसअघि सार्वजनिक नभएको जुलाई २० को एक गोप्य सरकारी सूचनाअनुसार, उक्त उत्पादनको अधिकांश हिस्सा परिपक्व गरिएको थिएन।
नियामकले गरेको अर्को गुनासो पनि उक्त सूचनाले खुलासा गरेको छ। यसअघि यही नियामकको एउटा दाबीका कारण केही मदिराजन्य उत्पादनमाथि प्रतिबन्ध लगाइएको थियो, जसमा उचित एजिङ र सामग्रीको सट्टा ह्विस्की र रम जस्ता कृत्रिम फ्लेभरिङ प्रयोग गरिएको आरोप लगाइएको थियो।
भारतको फुड सेफ्टी एन्ड स्ट्यान्डर्ड्स अथोरिटी अफ इन्डिया (एफएसएसएआई) ले यसै महिनाको सुरुवातमा मध्य प्रदेशमा उत्पादित डियाजियोको रोयल च्यालेन्ज ह्विस्की तथा भारतका केही राज्यमा डियाजियो र भारतको इनब्रिउद्वारा उत्पादित केही ह्विस्की र रम ब्रान्डको बिक्रीमा रोक लगाएको घोषणा गरेको थियो।
नियामकका अनुसार ती उत्पादनमा उचित एजिङ र सामग्रीको सट्टा ह्विस्की र रम फ्लेभर जस्ता कृत्रिम फ्लेभरिङ प्रयोग गरिएको थियो। उद्योग क्षेत्रले भने आफूले कानुनको पालना गरिरहेको जनाएको छ।
एफएसएसएआईले परिपक्वतासम्बन्धी आरोपबारे रोयटर्सका प्रश्नहरूको जवाफ दिएन। भारतमा सामान्यतया प्रयोग हुने नाम डियाजियो इन्डिया अन्तर्गतको स्थानीय इकाइ युनाइटेड स्पिरिट्स (युएनएसपी.एनएस) ले शनिबार रोयटर्सलाई आफू उच्चतम गुणस्तरका मापदण्डप्रति प्रतिबद्ध रहेको र ‘लेबलिङसम्बन्धी एफएसएसएआईका प्रश्नहरू सम्बोधन गर्न सक्रिय रूपमा छलफल गरिरहेको’ जनाएको छ।
कानुनी चुनौतीसमेत निम्त्याएको भारतको ४० अर्ब डलरको मदिरा उद्योगमाथिको यो कारबाही त्यतिबेला आएको हो, जब नियामकले मदिरा कम्पनीहरू, पेप्सिको जस्ता इनर्जी ड्रिंक उत्पादकहरू र खाद्य उत्पादकहरूमाथि निगरानी बढाइरहेको छ। नियामकले यी कम्पनीहरूमा गलत लेबलिङ र कमजोर अनुपालन रहेको दाबी गर्दै आएको छ।
एफएसएसएआईले जुलाई २० को सूचनामा डियाजियोलाई ह्विस्कीको लेबलमा ‘अमेरिकन ओक कास्कमा म्याच्युर्ड’ भनेर लेखिएको भए पनि ‘तपाईंको उत्पादनमा डिमिनरलाइज्ड वाटर पछि दोस्रो सामग्रीका रूपमा ग्रेन न्युट्रल स्पिरिट रहेको छ र यसको ठूलो हिस्सा नन-म्याच्युर्ड स्पिरिट हो’ भनेको थियो।
‘लेबलमा गरिएको दाबीअनुसार सम्पूर्ण अल्कोहल काठका ब्यारेलमा म्याच्युर्ड गरिएको छैन, त्यसैले यसले उपभोक्तालाई भ्रमित गर्छ,’ सूचनामा भनिएको थियो। ‘उत्पादनमा प्रयोग गरिएको स्पिरिटको उमेरसम्बन्धी कुनै पनि दाबी मिश्रणमा प्रयोग गरिएको सबैभन्दा पुरानो स्पिरिटलाई होइन, सबैभन्दा कम उमेरको स्पिरिटलाई आधार मानेर हुनुपर्छ।’
युनाइटेड स्पिरिट्सले यसै साता स्टक एक्सचेन्जलाई आफूले प्रतिबन्धका कारण कुनै आर्थिक असर नपर्ने अपेक्षा गरेको तर यो विषयलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको जानकारी दिएको थियो।
ह्विस्कीमाथिको प्रतिबन्धमा डियाजियोको मध्य प्रदेशमा उत्पादित एन्टिक्विटी ब्लु ह्विस्की र रोयल च्यालेन्ज तथा सोही राज्यमा उत्पादित इनब्रिउको ब्यागपाइपर डिलक्स ह्विस्की र ओल्ड कास्क डिलक्स ट्रिपल एक्स रम समावेश छन्।
भारतमा घरेलु रूपमा उत्पादित रोयल च्यालेन्ज डियाजियोका सबैभन्दा धेरै बिक्री हुने उत्पादनमध्ये एक हो। डियाजियोका अनुसार भारतमा हरेक वर्ष रोयल च्यालेन्जका ४५ लाखभन्दा बढी नौ-लिटर केस बिक्री हुन्छन्। कम्पनीले यसलाई ‘मिड प्रेस्टिज प्राइस सेग्मेन्ट’ अर्थात् मध्यम प्रिमियम मूल्य वर्गको उत्पादनका रूपमा वर्णन गरेको छ।
भारतका प्रत्येक राज्यमा मदिराको मूल्य फरक हुन्छ। तर उत्तर प्रदेशमा रोयल च्यालेन्ज ह्विस्कीको ३७५ मिलिलिटर (१३ औंस) बोतलको मूल्य ३६० भारतीय रुपैयाँ (३.८० अमेरिकी डलर) पर्छ। ह्विस्कीको अगाडिको लेबलमा ‘इन्डियन ग्रेन स्पिरिट र इम्पोर्टेड स्कोचको समृद्ध मिश्रण, अमेरिकन ओक कास्कमा म्याच्युर्ड’ भनी लेखिएको छ।
यसको पछाडिको लेबलमा यसमा ‘डिमिनरलाइज्ड वाटर, ग्रेन न्युट्रल स्पिरिट, स्कोच’ रहेको उल्लेख छ। साथै, ‘अनुमति प्राप्त प्राकृतिक रंग र एडेड नेचर आइडेन्टिकल (ह्विस्की) फ्लेभरिङ सब्सट्यान्स’ पनि रहेको बताइएको छ।
एफएसएसएआईको सूचनाअनुसार डियाजियोले ‘स्कोच’ भन्ने शब्द प्रयोग गर्नु पनि अस्पष्ट छ र यसले ‘यसको वास्तविक विशेषताबारे जानकारी दिँदैन।’ नियामकले कम्पनीलाई कुन प्रकारको ‘स्कोच’ प्रयोग गरिएको हो भन्ने स्पष्ट रूपमा उल्लेख गर्न निर्देशन दिएको छ।
