सन् १९७२ को जुन ५ देखि जुन १६ सम्म संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाले स्विडेनको स्टकहोममा पहिलो पटक विश्व वातावरण सम्मेलन आयोजना गरेको थियो ।
वातावरण संरक्षणका लागि विश्वका देशहरू एकै ठाउँमा उभिएको त्यो पहिलो ठूलो ऐतिहासिक पाइला थियो ।
त्यही सम्मेलनको सम्झना र महत्त्वलाई कदर गर्दै संयुक्त राष्ट्रसंघले जुन ५ लाई ‘विश्व वातावरण दिवस’ को रूपमा मनाउने घोषणा गरेको थियो । त्यसको अर्को वर्ष, अर्थात् ५ जुन १९७३ मा पहिलो पटक आधिकारिक रूपमा यो दिवस मनाउन सुरु गरिएको हो ।
नेपालमा विश्व वातावरण दिवस औपचारिक र संस्थागत रूपमा सन् १९८० / १९९० को दशक (वि.सं. २०३७–२०४७ तिर) देखि व्यापकरूपमा मनाउन थालिएको हो ।
सुरुवाती दिनहरूमा वन तथा वातावरण मन्त्रालय र केही सीमित गैरसरकारी संस्थाहरूले मात्र कार्यक्रम गर्थे भने, अहिले नेपालका विद्यालय, स्थानीय तह, युवा क्लब तथा समुदायस्तरमै पनि वृक्षारोपण, सरसफाइ र सचेतना कार्यक्रमहरू गरेर यो दिवस उत्सवका रूपमा मनाइन्छ ।
यस दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य मानव र प्रकृतिबीचको सम्बन्धलाई मजबुत बनाउनु र वातावरण संरक्षणका लागि विश्वभर चेतना फैलाउनु हो ।
हामीले गरिरहेका मानवीय क्रियाकलापहरू (जस्तै: वनविनाश, बढ्दो प्रदूषण, प्लास्टिकको जथाभाबी प्रयोग)का कारण पृथ्वीको तापक्रम बढिरहेको छ, जलवायु परिवर्तन भइरहेको छ र जैविक विविधता संकटमा परेको छ ।
त्यसैले, पृथ्वीलाई आउँदो पुस्ताका लागि बस्न योग्य बनाउन, प्राकृतिक स्रोतहरूको सही सदुपयोग गर्न र नीति निर्माताहरूदेखि सर्वसाधारणसम्मलाई आफ्नो जिम्मेवारी बोध गराउन यो दिवस मनाइन्छ ।
नेपालमा ‘समृद्ध भविष्यको आधार स् जलवायु एवं प्रकृतिमैत्री विकास’ मूल नारासहित सप्ताहव्यापी रूपमा दिवस मनाउन लागिएको हो ।
दिवसका अवसरमा वातावरण विभागले ललितपुरमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गर्दैछ । विश्व वातावरण दिवसको मुख्य समारोहमा कृषि, वन तथा वातावरणमन्त्री गीता चौधरी प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी हुने कार्यक्रम छ ।
वातावरण विभागले विभिन्न सरकारी निकाय, विकास साझेदार, वातावरणविद् तथा सरोकारवाला कार्यक्रममा उपस्थिति हुने जनाएको छ ।
