आज सेप्टेम्बर ११। विश्व इतिहासको एउटा कालो दिन सम्झने दिन। सन् २००१ को यही दिन अमेरिकामाथि भएको आतंकवादी हमलाले हजारौँ परिवारको जीवन उजाड्यो र त्यसको प्रभावले विश्व राजनीति, सुरक्षा व्यवस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको दिशासमेत बदलिदियो।
२००१ को सेप्टेम्बर ११ को बिहान अमेरिकामा चारवटा यात्रुवाहक विमान अपहरण गरिए। तीमध्ये दुई विमान न्युयोर्कस्थित वर्ल्ड ट्रेड सेन्टरका ट्विन टावरमा ठोक्काइए। अर्को विमान अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय पेन्टागनमा प्रहार गरियो। चौथो विमान पेन्सिल्भेनियामा दुर्घटनाग्रस्त भयो।
ती हमलामा करिब तीन हजार मानिसले ज्यान गुमाए। पीडितहरू विभिन्न देश, समुदाय र पृष्ठभूमिका थिए। उनीहरूसँगै हजारौँ परिवारले आफ्ना आफन्त गुमाए। न्युयोर्कको आकाशमा उठेको धुवाँ र भग्नावशेषको दृश्य विश्वभरका टेलिभिजन पर्दामा प्रत्यक्ष प्रसारित भइरह्यो।
हमलाको जिम्मेवारी अल-कायदासँग जोडियो। संगठनका नेता ओसामा बिन लादेनले अमेरिकी लक्ष्यविरुद्ध आतंकवादी अभियान सञ्चालन गरेका थिए। ९र११ पछि अमेरिकाले आतंकवादविरुद्ध विश्वव्यापी अभियान अघि बढायो र अफगानिस्तानमा सैन्य कारबाही सुरु भयो।
त्यस दिनपछि विमान यात्रा र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षाको स्वरूप नै फेरियो। विमानस्थलका सुरक्षा जाँच कडा भए। विश्वका सरकारहरूले आतंकवादी संगठनको गतिविधि नियन्त्रण गर्न गुप्तचर तथा सुरक्षा संयन्त्रलाई थप सक्रिय बनाए। तर आतंकवादविरुद्धको अभियानसँगै युद्ध, नागरिक स्वतन्त्रता, मानवअधिकार र सुरक्षा नीतिबारे पनि गम्भीर बहस सुरु भयो।
सेप्टेम्बर ११ को अर्को महत्वपूर्ण पक्ष मानवीय साहस हो। घटनास्थलमा अग्निनियन्त्रक, प्रहरी, स्वास्थ्यकर्मी र अन्य उद्धारकर्मीहरूले जोखिमबीच मानिसको उद्धारमा खटिए। धेरै उद्धारकर्मीले ज्यान गुमाए। उनीहरूको योगदान पनि आजको स्मृतिको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।
सन् २०११ मा अमेरिकी विशेष बलको कारबाहीमा पाकिस्तानको एबटाबादमा ओसामा बिन लादेन मारिए। तर उनको मृत्युले सेप्टेम्बर ११ को स्मृति समाप्त भएन। त्यस दिन गुमेका जीवन र त्यसपछि संसारले भोगेको राजनीतिक तथा मानवीय उथलपुथल अझै इतिहासको हिस्सा बनेर बाँचेका छन्।
आज दुई दशकभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि सेप्टेम्बर ११ केवल अमेरिकी इतिहासको घटना रहेन। यो आतंकवादले निम्त्याउने मानवीय त्रासदी र त्यसको दीर्घकालीन प्रभावको विश्वव्यापी स्मरण बनेको छ।
हरेक वर्ष यो दिन आउँदा स्मारकमा मृतकका नामहरू दोहोरिन्छन्। ती नामहरूले एउटा तथ्य सम्झाउँछन्—ठूला ऐतिहासिक घटनाको केन्द्रमा अन्ततः मानिस नै हुन्छन्। सेप्टेम्बर ११ को स्मरण त्यसैले केवल एउटा हमलाको कथा होइनस यो ज्यान गुमाएका मानिस, शोकमा परेका परिवार, उद्धारमा खटिएका व्यक्तिहरू र त्यस घटनापछि बदलिएको संसारको कथा पनि हो।
