आज अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस नेपालसहित विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ । यस वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको मूल नारा ‘भिन्न परिवेश, साझा आकाङ्क्षा’ रहेको छ ।
युवाको भूमिकाको महत्वलाई दर्शाउने उद्देश्यका साथ दिवस मनाउने गरिएको छ । सन् २००० देखि संयुक्त राष्ट्र सङ्घको आह्वानमा अगस्ट १२ तारिखका दिन यो दिवस मनाइँदै आएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा युवा केन्द्रित बहस पैरवी गर्ने, नीति निर्माण तथा कार्यान्वयनमा युवा सहभागिता बढाउनु रहेको छ ।
यस्तै, साझेदारी एवम् लगानी अभिवृद्धि गर्ने, युवामैत्री शासन प्रवर्द्धन गर्ने सहयोग गर्ने, युवा केन्द्रित सरकारी, गैरसरकारी, निजी संस्था–निकायहरूबीच सहकार्य र साझेदारी अभिवृद्धि गर्नु रहेको छ ।
यो दिवस युवा जागरणका दिशामा विश्वव्यापी र साझा अभियान हो । यस दिवसले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा युवा केन्द्रित बहस पैरवी गर्ने, नीति निर्माण तथा कार्यान्वयनमा युवा सहभागिता र साझेदारी बढाउने प्रेरणा दिएको छ ।
सांस्कृतिक, भौगोलिक, भाषिक, शारीरिक तथा प्रविधिजन्य विविधताबीच एकता र पारस्परिकता प्रवर्द्धनमा सबैलाई हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने सङ्कल्प समेत दिवसका अवसरमा व्यक्त हुँदै आएको छ ।
धेरै नेपाली युवाको सबैभन्दा ठूलो चाहना रोजगारी र अवसर हो। विश्वविद्यालयको डिग्री हातमा लिएपछि पनि आफ्नो योग्यता र रुचिअनुसार काम पाउन कठिन हुनु युवाका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ। सरकारी जागिर सीमित छ, निजी क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा तीव्र छ र उद्यम सुरु गर्न पूँजी, बजार तथा नीतिगत सहजताको अभाव छ।
त्यसैले युवाको चाहना केवल ‘जागिर’ होइन, आफ्नो क्षमता प्रयोग गर्ने अवसर हो। उनीहरूलाई आफूले सिकेको ज्ञान र सीपलाई व्यवहारमा उतार्न सक्ने वातावरण चाहिएको छ।
नेपालका विमानस्थलबाट दैनिकजसो युवा विदेशतर्फ उडिरहेका दृश्य अब असामान्य लाग्दैनन्। कसैको सपना उच्च शिक्षा हो, कसैको राम्रो रोजगारी, कसैको परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने लक्ष्य। विदेश जानु आफैंमा गलत होइन। तर प्रश्न के हो भने—के नेपाली युवाले स्वेच्छाले विदेश रोजिरहेका छन्, कि देशभित्र पर्याप्त विकल्प नदेखेर विदेशिन बाध्य छन् ? यो प्रश्न गम्भीर छ।
यदि नेपालमै सम्मानजनक आम्दानी, गुणस्तरीय शिक्षा, सुरक्षित कार्यस्थल, उद्यमको वातावरण र भविष्यप्रतिको भरोसा हुन्थ्यो भने कति युवा विदेश जाने निर्णय परिवर्तन गर्थे ? यसको उत्तर सजिलो छैन, तर युवाको विदेशिने प्रवृत्तिलाई केवल ‘देशप्रेमको कमी’ भनेर व्याख्या गर्नु समस्याको वास्तविक कारणबाट भाग्नु हो।
आजको नेपाली युवा केवल परम्परागत करियरमा सीमित छैन। प्रविधि, सूचना प्रविधि, सिर्जनशील उद्योग, खेलकुद, कला, सञ्चार, पर्यटन, कृषि, अनुसन्धान र उद्यमशीलतामा नयाँ सम्भावना खोजिरहेको छ।
सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल प्रविधिले विश्वलाई उसको पहुँचमा ल्याइदिएको छ। उसले विदेशका अवसर देखेको छ, विश्वस्तरीय जीवनशैली बुझेको छ र आफ्ना अधिकारबारे पनि पहिलेभन्दा बढी सचेत छ। त्यसैले आजको युवा प्रश्न गर्छ—‘म किन सक्दिनँ ?’ यो प्रश्न आफैंमा सकारात्मक ऊर्जा हो।
युवाका नाममा नीति र कार्यक्रम धेरै बनेका छन्। तर युवाले खोजेको कुरा भाषणभन्दा परिणाम हो। उनीहरूलाई कार्यक्रममा अतिथि बनाएर बोलाउनेभन्दा नीति निर्माणमा अर्थपूर्ण सहभागिता चाहिएको छ।
शिक्षा नीति बनाउँदा विद्यार्थीको आवाज सुनिनुपर्छ। रोजगारी नीति बनाउँदा युवा श्रमिकको अनुभव समेटिनुपर्छ। उद्यमशीलताको नीति बनाउँदा वास्तविक उद्यमीका समस्या बुझिनुपर्छ। डिजिटल भविष्यको योजना बनाउँदा डिजिटल क्षेत्रमा काम गरिरहेका युवाको अनुभव उपयोग गर्नुपर्छ।
युवालाई ‘भोलिका नेता’ भनेर मात्र हेर्ने होइन, आजका साझेदारका रूपमा स्वीकार गर्न आवश्यक छ।
कस्तो नेपाल चाहन्छन् युवा ?
सायद नेपाली युवाको सपनालाई केही सरल शब्दमा यसरी बुझ्न सकिन्छ—अवसर भएको नेपाल, सम्मानका साथ बाँच्न सकिने नेपाल र भविष्यप्रति भरोसा गर्न सकिने नेपाल।
उनीहरू गुणस्तरीय शिक्षा चाहन्छन्। सीपअनुसार रोजगारी चाहन्छन्। उद्यम गर्न सहज वातावरण चाहन्छन्। पारदर्शी शासन चाहन्छन्। भ्रष्टाचारबाट मुक्त प्रणाली चाहन्छन्। आफ्नो विचार राख्न पाउने स्वतन्त्रता चाहन्छन्। प्रतिभा र मेहनतको मूल्यांकन हुने समाज चाहन्छन्।
र सबैभन्दा महत्वपूर्ण, उनीहरू आफ्नो भविष्यबारे निर्णय गर्दा ‘नेपालमै केही गर्न सकिन्छ’ भन्ने विश्वास गर्न चाहन्छन्।
युवाको सपना पूरा गर्ने जिम्मेवारी युवाकै मात्र होइन। राज्यले शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, उद्यम, प्रविधि र सामाजिक सुरक्षाका क्षेत्रमा दीर्घकालीन नीति बनाउनुपर्छ। निजी क्षेत्रले रोजगारी र नवप्रवर्तनका अवसर विस्तार गर्नुपर्छ। शैक्षिक संस्थाले प्रमाणपत्रसँगै उपयोगी सीप र सोच विकास गर्नुपर्छ। परिवार र समाजले युवालाई आफ्नै बाटो रोज्ने विश्वास दिनुपर्छ।
र, युवाले पनि आफ्नो अधिकारसँगै जिम्मेवारी स्वीकार गर्नुपर्छ—सीप सिक्ने, सिर्जनशील बन्ने, आलोचनात्मक सोच राख्ने, उद्यम र नवप्रवर्तनमा जोडिने तथा समाजप्रति उत्तरदायी नागरिक बन्ने।
अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको अवसरमा नेपाली युवालाई केवल शुभकामना दिएर पुग्दैन। उनीहरूले भोलि के गर्छन् भन्ने चिन्ताभन्दा आज उनीहरूका लागि हामी के गर्दैछौं ? भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण छ।
किनकि नेपाली युवाका सपना केवल व्यक्तिगत सपना होइनन्। उनीहरूको सपना नै नेपालको भविष्यको खाका हो। युवा देश छोड्न बाध्य हुने कि देशमै भविष्य देख्ने—यसको उत्तरले आगामी नेपालको स्वरूप निर्धारण गर्नेछ।
